Sigorta konusuna ilk kez ciddi ciddi kafa yorduğum an, bir arkadaşımın basit görünen bir ameliyat sonrası eline tutuşturulan faturayı görüşü oldu. O güne kadar sigortayı "gereksiz bir gider kalemi" sanıyordum; tasarruf hesabımdaki parayı büyütmeye odaklanmıştım, riski hesaba katmayı akıl edememiştim. Oysa tek bir kötü olay, yıllarca biriktirdiğim tutarı bir haftada silip atabilirdi. O yüzden bütçe planlamasında sigorta primini artık "harcama" değil, "birikimimi koruyan kilit" olarak görüyorum.
Sigorta seçimi konusunda insanların yaptığı en yaygın hata, ürünleri fiyatına göre kıyaslamak. Bense şu soruyla başlamayı öneriyorum: "Başıma gelirse beni maddi olarak yıkacak olay hangisi?" Cevap herkeste aynı değil. Bekâr, kirada, birikimi düşük biri için en büyük risk uzun süre çalışamamak ve tedavi masrafı. Üç çocuklu, konut kredisi ödeyen biri için en büyük risk ise kendisi olmadığında ailenin borçla baş başa kalması.
Kendi durumumu şöyle çıkarmıştım: aylık zorunlu giderim, varsa kredi taksitlerim, acil durum fonumun kaç ay dayanacağı ve bana bakmakla yükümlü olduğum kişi sayısı. Bu dört kalemi bir kâğıda yazdığımda hangi sigortanın benim için öncelikli olduğu neredeyse kendiliğinden ortaya çıktı.
Tedavi, muayene, tetkik ve ameliyat masraflarını karşılar. Türkiye'de çoğu kişi genel sağlık sigortası kapsamında zaten kamu hizmetinden yararlanıyor; özel sağlık sigortası ya da tamamlayıcı sağlık sigortası bunun üzerine eklenen bir konfor ve erişim katmanı. Benim tecrübem şu: tamamlayıcı ürün, anlaşmalı özel hastanelerde fark ücreti ödemeden işlem yapabilmeyi sağladığı için fiyat/fayda dengesi en iyi başlangıç noktası oldu.
Vefat halinde belirlediğin kişilere toplu bir ödeme yapılır. Sana değil, geride kalanlara hizmet eder. Bu yüzden "bana bir şey olursa maddi olarak zorlanacak biri var mı?" sorusuna hayır diyorsan, hayat sigortasına ödediğin para büyük ölçüde boşa gidiyor demektir. Konut kredisi çekerken bankaların istediği hayat sigortası da tam olarak bu mantıkla var: borç ortada kalmasın.
Yalnızca kaza sonucu oluşan vefat, sürekli sakatlık ve kimi poliçelerde tedavi masraflarını kapsar. Primi düşüktür, çünkü kapsamı dardır — hastalık kaynaklı hiçbir durumu karşılamaz. Bir dönem sadece kaza sigortam olduğu için kendimi güvende sanmıştım; halbuki hastalık riskim tamamen açıktaydı.
| Kriter | Sağlık | Hayat | Kaza |
|---|---|---|---|
| Kimi korur | Kendini | Geride kalanları | Kendini / yakınlarını |
| Tetikleyen olay | Hastalık ve kaza tedavisi | Vefat, bazı poliçelerde maluliyet | Sadece kaza |
| Prim düzeyi | Yüksek, yaşla hızlı artar | Orta, teminata bağlı | Düşük |
| Kullanma sıklığı | Sık, yılda birkaç kez | Tek seferlik | Nadir |
| Kimin için öncelikli | Herkes | Bakmakla yükümlü olan, borçlu olan | Riskli işte çalışan, çok yol yapan |
| Tipik tuzak | Bekleme süreleri, mevcut rahatsızlık istisnası | Beyan eksikliği, kısa vadeli poliçe yenilememe | Hastalığı kapsadığı sanılması |
Sigortada amaç her riski satın almak değil, kendi başına kaldıramayacağın riski devretmek. Kaldırabildiğin küçük masrafı poliçeye yükledikçe prim gereksiz