İlk kredi başvurumu yaptığımda elimde sadece bir bankanın broşürü vardı. "Aylık faiz %X, taksit şu kadar" yazıyordu, ben de taksite bakıp imzaladım. Aradan birkaç yıl geçtikten sonra aynı tutar ve vade için başka bankaların ne teklif ettiğini merak edip hesapladığımda, toplamda ciddi bir farkı gözden kaçırdığımı gördüm. O günden beri hiçbir finansal ürüne, en az üç alternatifi yan yana koymadan imza atmıyorum. Bu sayfada tam olarak o karşılaştırmayı nasıl yaptığımı anlatacağım.
Kredi ararken çoğu insanın yaptığı hata, tek bir sayıya odaklanmak. Bazıları aylık faiz oranına bakıyor, bazıları sadece taksit tutarına. Ama iki teklif aynı faiz oranını gösterirken toplam geri ödemeleri farklı olabilir. Nedeni basit: dosya masrafı, sigorta, hayat sigortası zorunluluğu, vade uzunluğu ve faizin hesaplanma biçimi tabloyu değiştiriyor.
Benim ölçüm birimim şu oldu: toplam geri ödeme tutarı. Yani kredinin sonunda cebimden çıkacak paranın tamamı. Aylık faiz yüzdesi soyut bir sayı; toplam geri ödeme ise doğrudan hayatıma dokunan rakam. Yanına bir de yıllık maliyet oranı koyuyorum, çünkü bu oran masrafları da içeriyor ve iki krediyi gerçekten aynı terazide karşılaştırmamı sağlıyor.
Bir kredinin ucuz olup olmadığını anlamak için faiz oranını değil, "kaç lira alıyorum, kaç lira ödüyorum" sorusunun cevabını karşılaştırın.
Bir çalışma tablosu tutuyorum ve her teklifi aynı sütunlarla dolduruyorum. Aşağıdaki tablo, kendi kullandığım şablonun sadeleştirilmiş hâli. İçindeki değerler gerçek bir bankaya ait değil, sadece nasıl doldurulduğunu göstermek için yazdığım örnek satırlar:
| Karşılaştırma başlığı | Teklif A | Teklif B | Teklif C |
|---|---|---|---|
| Kredi tutarı | 100.000 | 100.000 | 100.000 |
| Vade | 24 ay | 36 ay | 24 ay |
| Aylık taksit | Yüksek | Düşük | Orta |
| Dosya/tahsis masrafı | Var | Yok | Var |
| Sigorta zorunlu mu | Hayır | Evet | Opsiyonel |
| Erken kapatma kolaylığı | Kolay | Kısıtlı | Kolay |
| Toplam geri ödeme | En düşük | En yüksek | Ortada |
Bu tabloyu doldurduğumda hep aynı şeyi fark ediyorum: düşük taksit, ucuz kredi anlamına gelmiyor. Teklif B'nin taksiti rahat görünüyor ama vade uzadığı için toplamda en pahalı seçenek o. Nakit akışım sıkışıksa yine de B'yi seçebilirim; ama bunu bilerek, bedelini bilerek yapmak istiyorum.
Bir başka tuzak, farklı türde kredileri karşılaştırmak. Bir konut kredisiyle ihtiyaç kredisinin oranlarını yan yana koyup "şu daha ucuz" demek anlamsız; teminat yapısı, vade aralığı ve risk profili tamamen farklı. Aynı şekilde taşıt kredisi, kredi kartına taksitli nakit avans ve esnek hesap da ayrı kategorilerdir. Karşılaştırmanın ilk şartı, elmalarla elmaları eşleştirmek. Kredi çeşitlerinin nerede ayrıştığını anlatan bölümü okumak, hangi ürünü aradığınıza karar vermenizi kolaylaştırır.
Şunu tecrübeyle öğrendim: aynı bankanın vitrinindeki oran ile bana sunulan oran farklı olabiliyor. Çünkü teklif, kredi notuma ve o bankayla geçmişime göre şekilleniyor. Düzenli maaş yatan, kartını zamanında ödeyen biri için kapıdaki fiyat listesi çoğu zaman aşağı çekiliyor. Bu yüzden karşılaştırmaya başlamadan önce not durumumu kontrol ediyorum; puanım düşükse birkaç ay bekleyip düzelttikten sonra başvurmak, aynı tutarda gözle görülür tasarruf sağlıyor.