Taşkın hesap konusunu ilk kez ciddi ciddi araştırmam, bir ay sonunda hesabımın eksiye düşmesiyle oldu. Otomatik ödeme talimatı geçti, bakiye yetmedi, banka farkı kendiliğinden kapattı ve ay sonunda karşımda küçük ama can sıkıcı bir faiz kalemi buldum. O gün anladım ki bu ürünü "acil durum yastığı" olarak görmek ile "sürekli açık limit" olarak kullanmak arasında ciddi bir maliyet farkı var. Bu yazıda kendi kıyaslama sürecimde neye baktığımı, hangi kalemlerin gözden kaçtığını ve karar verirken kullandığım basit kuralları anlatacağım.
Taşkın hesap, vadesiz hesabınıza bağlı bir açık limit demek. Bakiyeniz sıfırın altına düştüğünde banka aradaki farkı otomatik kredilendiriyor, siz de kullandığınız gün sayısı kadar faiz ödüyorsunuz. Bankalar buna "artı para", "ek hesap", "kredili mevduat" gibi farklı isimler veriyor; mantık aynı.
Sorun şurada: bu ürünün faizi genellikle aylık ifade ediliyor ve ihtiyaç kredisiyle karşılaştırıldığında çok daha yüksek seyrediyor. Üstelik faiz günlük işliyor, yani 3 gün kullandıysanız 3 günlük, 25 gün kullandıysanız 25 günlük ödüyorsunuz. Bir de üstüne kaynak kullanımı destekleme fonu (KKDF) ve banka sigorta muamele vergisi (BSMV) biniyor. Ben ilk hesaplamamda sadece faiz oranına bakıp "eh, birkaç lira" demiştim; vergilerle birlikte tutar tahminimin belirgin şekilde üstüne çıktı. Faizin nasıl işlediğini kavramak, bu üründe kredi seçiminden bile daha önemli, çünkü kullanım süresi tamamen sizin kontrolünüzde.
Bankaların vitrininde tek bir oran duruyor ama gerçek maliyeti belirleyen birden fazla değişken var. Kendi kontrol listem şöyle:
Somut banka isimleri ve oranları vermek yanıltıcı olur, çünkü bu oranlar sık değişiyor ve müşteri segmentine göre farklılaşıyor. Bunun yerine piyasada karşılaştığım ürün profillerini şöyle grupladım:
| Profil | Faiz seviyesi | Öne çıkan avantaj | Dikkat edilecek nokta |
|---|---|---|---|
| Maaş müşterisine tanımlı limit | Genelde en düşük grup | Faizsiz gün ve ücret muafiyeti çıkabiliyor | Maaş taşındığında koşullar bozulabilir |
| Dijital banka / şubesiz ürün | Rekabetçi | Limit tahsis ücreti olmaması sık görülüyor | Limit tutarı düşük kalabilir |
| Standart bireysel limit | Piyasa ortalaması | Hızlı tanımlanıyor | Minimum faiz tutarı ve yenileme ücreti |
| Kampanyalı geçici limit | Kısa vadede cazip | Belirli dönemde indirimli oran | Kampanya bitince oran sıçrıyor |
Bu tabloyu doldurmanın tek doğru yolu, kendi bankanızın güncel ürün bilgi formunu ve faiz oranları sayfasını açıp yukarıdaki altı kalemi tek tek not almak. Ben üç bankayı bu şekilde yazdığımda, en düşük faizi veren bankanın minimum faiz tutarı yüzünden küçük aşımlarda en pahalı seçenek olduğunu gördüm. Vitrin oranı yanıltıcı olabiliyor.
Karar verirken kullandığım yöntem şu: kendi gerçek kullanım senaryonuzu yazın. Örnek olarak "ayda bir kez 5.000 TL, ortalama 8 gün" diyelim. Aylık faiz oranını 30'a bölüp gün sayısıyla çarpın, üzerine vergileri ekleyin, sonra varsa minimum faiz tutarıyla karşılaştırıp yüksek olanı alın. Yıllık yenileme ücretini de 12'ye bölüp ekleyin. Elinizde artık "bu ürün bana ayda kaç lira" sorusunun cevabı var. Aynı senaryoyu bir kredi kartının nakit avansıyla ve küçük tutarlı bir ihtiyaç kredisiyle de çalıştırın; düzenli ve tutarı büyük